ورزشکارهای حرفه‌ای به شکل مرموزی بیشتر در معرض خطر ضربان قلب نامنظم هستن

ورزش کردن یکی از بهترین کارهایی هست که می‌تونیم برای سلامت قلبمون انجام بدیم. اما تحقیقات نشون می‌ده ورزشکارهای استقامتی تا چهار برابر بیشتر از آدم‌های معمولی در معرض خطر «فیبریلاسیون دهلیزی» (نوعی ضربان قلب نامنظم یا خیلی تند) هستن؛ وضعیتی که می‌تونه خطر نارسایی قلبی و سکته رو بالا ببره.

اگه ورزش منظم و تناسب اندام باعث پیشگیری از بیماری‌های مزمن می‌شه، چرا کسایی که خیلی روی فرم هستن با چنین مشکل خطرناکی روبرو می‌شن؟ تحقیقات نشون می‌ده که وقتی پای سلامت قلب وسط می‌آد، حتی توی چیزهای خوب هم ممکنه زیاده‌روی کنیم.

اگه نگاه کلی به آمارها بندازیم، مشخصه که ورزش برای اکثر مردم دنیا کلید سلامت قلبه. مثلاً یه تحقیق روی ۴۰۰ هزار نفر نشون داده کسایی که هفته‌ای ۱۵۰ تا ۳۰۰ دقیقه ورزش با شدت متوسط تا زیاد انجام می‌دن، ۱۰ تا ۱۵ درصد کمتر از بقیه دچار ضربان قلب نامنظم می‌شن. اما نکته جالب اینجاست که این اثر محافظتی توی خانم‌ها حتی با ورزشِ سنگین‌تر هم بهتر می‌شه (حدود ۲۰ درصد کاهش ریسک)، در حالی که برای آقایون این‌طوری نیست.

ورزش حتی برای کسایی که الان این مشکل رو دارن هم یه درمان اساسی به حساب می‌آد و می‌تونه احتمال برگشتنِ آریتمی رو تا ۳۰ درصد کم کنه. اما سوال اصلی اینجاست که چه مقدار ورزش کافیه؟ اینجاست که بحث «پزشکی شخصی‌سازی شده» مطرح می‌شه؛ یعنی پیدا کردن دوز مناسب ورزش برای هر فرد.

آیا ورزش زیاد می‌تونه مثل سم عمل کنه؟

تحقیقات قبلی رابطه‌ی بین میزان ورزش و خطر ضربان قلب نامنظم رو شبیه حرف J انگلیسی توصیف می‌کنن. یعنی وقتی طبق دستورالعمل‌ها ورزش می‌کنید، ریسک بیماری خیلی پایین می‌آد، اما وقتی خیلی فراتر از این حد برید (مثلاً ۱۰ برابرِ مقدارِ توصیه‌شده)، ریسک دوباره بالا می‌ره.

خیلی از مطالعات نشون دادن که ورزش‌های استقامتیِ خیلی سنگین و طولانی‌مدت می‌تونن باعث ایجاد «اسکار» یا همون جای زخم روی بافت قلب بشن که زمینه‌ساز ضربان نامنظمه. یه تحلیل نشون داده ورزشکارهایی که هیچ علامت دیگه‌ای از بیماری قلبی ندارن، باز هم چهار برابر بیشتر از بقیه در معرض این خطر هستن. نکته عجیب‌تر اینه که ورزشکارهای جوان‌تر حتی بیشتر از مسن‌ترها توی خطر هستن که این موضوع نیاز به تحقیق بیشتر داره.

آقایون و خانم‌ها هم توی این مورد با هم فرق دارن. یه تحقیق روی ۴۰۰ هزار نفر نشون داد آقایونی که هفته‌ای ۷ ساعت یا بیشتر ورزش سنگین (مثل دویدن یا دوچرخه‌سواری تند) انجام می‌دن، ۱۲ درصد بیشتر در معرض خطر هستن. اما خانم‌هایی که همین‌قدر ورزش می‌کنن، با افزایش ریسک روبرو نشدن. شاید دلیلش هورمون استروژن باشه که از قلب محافظت می‌کنه و اجازه نمی‌ده ساختار قلب بر اثر ورزش بیش از حد، دچار تغییرات منفی بشه.

به نظر می‌رسه موضوع فقط «مقدار» ورزش نیست، بلکه شدت و تداوم اون توی درازمدت هم مهمه. مثلاً یه تحقیق توی سوئد روی ۵۲ هزار اسکی‌باز نشون داد کسایی که توی مسابقات بیشتری شرکت کرده بودن یا رکوردهای سریع‌تری داشتن، ریسک بالاتری برای ابتلا به ضربان قلب نامنظم داشتن. این یعنی هم مقدار و هم فشارِ تمرین هر دو با هم تاثیرگذار هستن.

دانشمندها هنوز دقیقاً نمی‌دونن چرا این اتفاق می‌افته، ولی احتمالاً چندتا عامل همزمان دست به دست هم می‌دن. سال‌ها تمرین سنگین باعث می‌شه حفره‌های قلب بزرگ بشن و به دیواره‌هاشون فشار بیاد که در نهایت منجر به ایجاد جای زخم (اسکار) می‌شه. حتی بعد از یه ماراتن سنگین، محقق‌ها شاهد التهاب‌های کوتاه‌مدت و تغییرات الکتریکی توی قلب بودن. تکرار این فشارها در طول سال‌ها باعث تغییر شکل قلب می‌شه و ریسک بیماری رو بالا می‌بره.

البته این به این معنی نیست که دونده‌های معمولی باید نگران باشن. نکته اصلی اینه که هوشمندانه تمرین کنیم. اگه ساعت‌های زیادی در هفته ورزش سنگین انجام می‌دید، حتماً به حجم و شدت تمریناتتون دقت کنید. همچنین آگاهی از علائمی مثل نبض نامنظم، تپش قلب یا تنگی نفسِ غیرعادی خیلی مهمه تا بتونید به موقع درمان مناسب رو دریافت کنید.

لینک منبع